Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Dönemi Hükümdarları Ve Önemli Olaylar



Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu

II. Gıyasettin Keyhüsrev zamanında 1243 Kösedağ Savaşı ile Anadolu Selçuklu Devleti’nin parçalanma sürecine girmesi söz konusu olunca Anadolu’yu işgal eden İlhanlıların etkisinden uzak batı bölgelerinde birçok Türk beyliği ortaya çıkmıştır. Türkiye Selçuklu Sultanı III. Alaaddin Keykubat’ın Moğollar tarafından İran’a götürülmesi ile o sırada beyliği yöneten Osman Bey 1299’da bağımsızlığını ilan etmiştir.

Osmanlı Devleti’nin Kısa Sürede Güçlenmesine Yol Açan Etken ve Politikalar:

  • Beyliğin Coğrafi Konumu: Uç beyliği olması, zayıf Bizans ile komşu olması, verimli bir ovada kurulduğu için ekonomik açıdan güçlü olması.
  • Sürekli göç alması ve göç eden Türkmenlere yurt bulma ihtiyacı duyması.
  • Planlı bir batıya açılma politikası izlemesi.
  • Beyliği yönetenlerin ileri görüşlülüğü.
  • Fethedilen yerlere Türkmenlerin yerleştirilmesi sonucu buralarda kalıcı egemenliğin sağlanması (iskan politikası).
  • Hoşgörülü ve adaletli bir yönetim izlenmesi, din ve mezhep özgürlüğünün sağlanması.
  • Gaza ve cihat anlayışı güdülerek Ahilerden destek alınması.
  • Osmanlı yöneticilerinin merkezi otoriteyi güçlü tutması.
  • Anadolu Türk birliğini sağlama politikasında izlenen akılcı yöntemler.

Kuruluş Sırasında Balkanların ve Bizans’ın Durumu:

Bizansta taht kavgaları yaşanıyor, valiler (tekfur) merkezi dinlemiyorlardı. Ordu ve donanma iyice zayıflamıştı. Balkanlarda Katolik – Ortodoks, Slav-Latin rekabeti yaşanıyordu; bu çatışma ortamında siyasi birlik ve güçlü bir devlet yoktu.

Anadolu’nun Durumu:

1243 Kösedağ Savaşı’nın ardından Anadolu Selçukluları iyice zayıflayıp İlhanlı Devleti’nin güdümüne girmişti. Güney Anadolu’da MemlükIer, Doğu Karadeniz’de Trabzon Rum imparatorluğu bulunmaktaydı. Siyasi birlikten ve güçlü bir otoriteden yoksun Anadolu’nun batısında da küçük Türk beylikleri yer almaya ve bağımsızlıklarını ilan etmeye başlamıştı. Osmanlı Beyliği de kendisinden güçlü bu beyliklere karşı barışçı bir siyaset izlemeye başlamıştı.

Kuruluş Dönemi Hükümdarları:

Osman Bey 1299 – 1326

Orhan Bey 1326 – 1362

I. Murat 1362 – 1389

I. Bayezid 1389 -1402

I. Mehmet 1413 – 1421

II. Murat 1421 – 1451

OSMAN BEY DÖNEMİ (1299 – 1326)

Beyliğin kurucusudur. Bağımsızlığı ilan ettiği sırada Anadolu’nun en küçük beyliklerinden biridir. Çevresinde Karesioğulları, Germiyanoğulları, Karamanoğulları gibi güçlü Türk beylikleri vardır.

Türk beylikleriyle mücadele etmek yerine çok zayıflamış Bizans İmparatorluğu yönünde sınırlarını genişletmeye çalışmıştır.

  • Bizans tekfurları ile mücadele edilerek İnegöl, Bilecik, Yarhisar, ve Yenişehir almıştır. Başkenti Söğüt’ten Bilecik’e taşımıştır.
  • Bursa kuşatılmış, alınamamıştır.

Koyunhisar (Bafeon) Savaşı (1302)

Bizansla Osmanlı arasındaki savaşı Osmanlı beyliği kazanmıştır.

Bursa, iznik ve izmit’in alınması bu sayede kolaylaşmıştır.

  • İlk Osmanlı parası olan bakır akçe basılmıştır.

ORHAN BEY DÖNEMİ (1326 – 1362)

Bursa’nın Fethi (1326)

Osman Bey’in hastalanması ile başlanan kuşatmaya oğlu Orhan Bey devam etmiştir. Orhan Bey Mudanya Limanı ve Orhaneli’ni fethederek Bursa’nın üç taraftan yolunu kesmiştir.

Maltepe (Pelekanon) Savaşı (1329)

III. Andronikos komutasındaki Bizans ordusu yenilgiye uğramıştır. İznik alınmıştır. Ardından İzmit’inde alınması ile 1337’de Kocaeli Yarımadası’nın fethi tamamlanmıştır.

Bu savaş ile Bizans’ın Anadolu ile bağlantısı kesilmiştir.

Karesioğulları Topraklarının Alınması (1345)

Osmanlılar Bizans ile savaşırken Karesioğulları karışıklık içindedir. Bu durumdan faydalanan Orhan Bey Çanakkale Boğazı’na kadar sınırlarını genişletmiştir. Bu fetih ile;

  • Karesioğulları donanması ele geçirilmiş ve Osmanlı ilk denizcilik faaliyetlerine başlamıştır.
  • Osmanlı’nın Rumeli’ye geçişi kolaylaşmıştır.
  • Evrenus Bey, Hacı İlbey, Gazi Fazıl Bey, Ece Halil Bey Osmanlı hizmetine girerek Rumeli’nin fethinde görev almıştır.
  • Anadolu Türk siyasi birliğini kurma yolunda ilk adım atılmıştır.

Rumeli’ye Geçiş Nasıl Oldu?

Bizans’da imparator III. Andronikos ölünce taht kavgaları çıkmıştır. Kantakuzen’in İmparatorluğunu Bizanslılar tanımayınca Kantakuzen Orhan Bey’den yardım istemiştir. Onun yardımı ile tahta geçince kızını Orhan Bey’e vermiştir. Bir süre sonra Bizans, Sırp ve Bulgar ordularının saldırısına uğrayınca Orhan Beyden yine yardım istenmiştir. Şehzade Süleyman Paşa komutasında kalabalık bir ordu Rumeli’ye gönderilip Sırp ve Bulgarlar durdurulmuştur.

Bu yardıma karşılık imparator Kantakuzen Orhan Bey’e Gelibolu yakınlarındaki Çimpe Kalesi’ni vermiştir.

Çimpe Kalesi’nin alınması ile Osmanlı Devleti Rumeli’de ilk üssünü elde etmiş böylece Balkanlarda ilerleme fırsatı yakalamıştır.

Osmanlı bu yardımlar sırasında Gelibolu’yu yakından tanıma fırsatı bulmuştur. Süleyman Paşa komutasında Tekirdağ’dan Bolayır, Marmara’nın iç ve kıyı bölgeleri ile Gelibolu alınmıştır.

Buralara Anadolu’dan getirilen Türkmenler yerleştirilmiştir. Bizans imparatoru Kantakuzen Türk akınlarına karşı koyamayınca Edirne’ye kadar tüm Trakya’yı Türkler ele geçirmiştir. Süleyman Paşa’nın bir av sırasında attan düşüp ölmesiyle Rumelide ilerleme bir süre durmuştur. Bir süre sonrada Orhan Bey ölmüştür.

Orhan Bey Dönemi’nde Devlet Örgütlenmesi

İlk kez Divan örgütü kurularak ilk vezir ataması yapılmıştır.

Yaya ve müsellem (atlı) adında ilk düzenli kara ordusu birlikleri oluşturulmuştur.

Gümüş akçe basılmıştır.

Kadı ataması yapılmıştır.

Şehzadelerin sancağa gönderilmesi sistemi başlamıştır.

Sancaktan yetişen ilk sultan I. Murat’tır.

İznik’te ilk Osmanlı medresesi açılmıştır.

İlk darphane (para basım evi) açılmıştır.

Sınırların genişlemesine bağlı olarak ihtiyaçtan doğan bu çalışmalar devlet kurumsallaşmasının kanıtlarıdır.

I. MURAT (HÜDAVENDİGAR) DÖNEMİ (1362 -1389)

Sazlıdere Savaşı (1362)

Bizans ve Bulgarlarla Sazlıdere denilen yerde yapılan savaşta Edirne alınmıştır. Edirne’nin alınması ile Balkanlarda önemli bir üs ele geçirilmiştir. Anadolu fetihlerinde Bursa, Rumeli fetihlerinde Edirne başkent olarak kullanılmıştır.

Sırpsındığı Savaşı (1364)

Türklerin Filibe ve Gümülcine’yi alarak ilerlemesi Balkan milletlerini telaşa düşürmüştür. Rumeli’yi geri almak için Sırplar, Macarlar, Eflaklar, Bosnalılar birleşerek büyük bir Haçlı ordusu oluşturmuşlardır. Hacı İlbey ve Lala Şahin Paşa’nın Meriç Irmağı kıyısında bu orduya yaptıkları baskınla Sırpsındığı Zaferi kazanılmıştır.

Sonuçları

  • Bulgaristan vergiye bağlanmıştır.
  • Balkanlar Türk yerleşimine açılmıştır.
  • Edirne başkent olmuştur.

Çirmen Savaşı (1371)

Balkanlardaki Türk ilerleyişini durdurmak isteyen Sırplar ile yapılmıştır. Kara Halil ve Evrenus Bey gibi paşaların başarıları ile Kavala, Drama, Serez, Köstendil alınmıştır. Sırplar vergiye bağlanmıştır.

I. Kosova Savaşı (1389)

1388’de I. Murat’ın Anadolu’daki Türk beylikleri ile uğraşmasını fırsat bilen Sırp ve Bosna güçleri Osmanlı ordusunu Piloşnik’te yenilgiye uğratmıştır. Bu galibiyetle moral bulan Haçlılar, Papa öncülüğünde 1389’da Türkleri Balkanlardan atmak için Sırp, Bosna, Macar, Arnavut, Çek ve Eflaklılar’dan oluşan bir güçle saldırmışlardır. Haçlılar yenilgiye uğratılmıştır.

Bu savaş ile;

  • Sırbistan yeniden vergiye bağlanmıştır.
  • Balkanlarda Osmanlı Devleti’nin en güçlü devlet olduğu anlaşılmıştır.
  • Savaş meydanında ilk kez bir sultan (I. Murat) şehit düşmüştür.

Osmanlı Devleti, Balkanlarda ele geçirdiği bölgelere Anadolu’dan getirilen Türk boylarını yerleştirmiştir. Buna “İskan Politikası” denir. Amaç; Balkanları Türkleştirmek ve İslamlaştırmak, fethedilen bölgelerde Osmanlı hakimiyetini güçlendirmektir.

Anadolu’da Gelişmeler:

  • I. Murat, oğlu I. Bayezid’i Germiyan beyinin kızı ile evlendirmiş ve çeyiz yolu ile Tavşanlı, Emet, Kütahya Osmanlı Devletine katılmıştır.
  • Hamitoğullarından Isparta, Yalvaç, Akşehir satın alınmıştır.
  • Osmanlıların büyümesinden rahatsız olan Karamanoğulları Osmanlı’ya karşı ittifaklara girince Karamanoğulları ile mücadele edilmiştir.

I. Murat Dönemi’nde Devlet Örgütlenmesi:

  • Sınırların genişlemesiyle devlet örgütlenmesi devam etmiştir.
  • Divan’a yeni üyeler katılmıştır. Kazasker, Defterdar, Nişancı…
  • Balkanlarda iskan politikası ve Türkmenlerin yerleştirilmesi siyaseti devam etmiştir.
  • Tımar sistemi yaygın olarak uygulanmaya başlanmıştır.
  • Devşirme sistemi uygulamasına geçilip, bu sayede Yeniçeri Ocağı oluşturulmuştur.
  • Kapıkulu Ocağı’nın temelleri atılmıştır.


Devşirme sistemi; Balkanlardan küçük yaştaki Hristiyan çocukların Anadolu’ya getirilip burada önce Türk ailelerin yanına verilerek Türk-İslam kültürünü öğrenmeleri sağlanır. 12-13 yaşlarından itibaren Acemioğlanlar Ocağına alınıp eğitilmeleri, daha sonra da Yeniçeri Ocağı ile saltanata hizmet etmeleri sağlanırdı.

  • Rumeli Beylerbeyliği kurulmuştur.

Adaletli ve iyiliksever, dindar olması açısından ona Hüdavendigar denmiştir.

I. BAYEZiD (YILDIRIM) (1389 -1402)

  • Anadolu Türk siyasi birliğini kurma çalışmaları bu dönemde hızlanmıştır. Ege kıyılarındaki Saruhan, Aydın, Menteşeoğulları ve Germiyanoğulları topraklarını ele geçirmiştir.
  • Hamitoğulları’ndan Antalya’yı almıştır.
  • Karamanoğulları’ndan Konya Akşehir ve Beyşehir’i almıştır.
  • Candaroğulları’ndan Kastamonu ve Amasya alınarak Trabzon Rum İmparatorluğu ile komşu olunmuştur.
  • Orta Anadolu’da en güçlü beyliklerden olan Kadı Burhanettin Beyliği ile savaşan Osmanlılar yenilgiden bir süre sonra Kadı Burhanettin’in ölümü ile Sivas ve çevresini ele geçirmiştir.
  • 1399’da Memlüklerden Malatya’yı, ardından Divriği, Besni ve Darende’yi almıştır.

I. Bayezid Tuna’dan Fırat’a kadar Anadolu Türk siyasi birliğini büyük oranda sağlamıştır. Kütahya merkez olarak Anadolu Beyler beyliği kurulmuştur.

Niğbolu Savaşı (1396)

I. İstanbul Kuşatması (1394)

I. Bayezid’in Balkanlarda Eflak, Arnavutluk, Karadağ’ı alması, 1393’te Bulgaristan’ı egemenliğine alması, Selanik’i ele geçirmesi, Balkanlara olan akınları ve İstanbul’u kuşatması üzerine Osmanlı’yı Balkanlardan atmak isteyen Haçlılar yeniden harekete geçmişlerdir.

İstanbul, 1391 ardından 1395 yılında kuşatılmıştır.

Bizans imparatoru II. Manuel ne yapacağını şaşırarak Papa, Macar kralı ve Fransız krallarından yardım istemiştir. Haçlı birliklerinin ilerlediğini haber alan Yıldırım Bayezid ve Doğan Bey komutasındaki birlikler kuşatmayı kaldırarak çok kısa bir zamanda Balkanlarda Niğbolu önlerine gelen Haçlıları durdurmayı başarmışlardır. Üç saat süren savaş sonunda Haçlılar büyük kayıplar vererek yenilgiye uğramıştır. Bu savaş sonunda;

  • Bulgar Krallığı tümüyle alınmıştır.
  • Osmanlıların Balkanlarda gücü bir kez daha anlaşılmıştır.
  • Kuruluş Devri’nde batıda en geniş sınırlara ulaşılmıştır.
  • Memlük halifesi başarılarından dolayı I. Bayezid’e “Sultan—ı İklim—i Rum” (Rum ülkesinin sultanı) unvanını vermiştir.

Bu unvan ile Osmanlıların İslam dünyasındaki etkinlik ve saygınlığı artmıştır. Anadolu beylikleri üzerindeki faaliyetleri hukuki geçerlilik kazanmıştır.

ll. İstanbul Kuşatması (1401)

I. Bayezid İstanbul’u 1401’de tekrar kuşatmıştır. Boğazların geçişine hakim olmak ve Bizans’a yardımları önlemek için Anadolu Hisarı’nı (Güzelcehisar) yaptırmıştır. Ancak doğudan Timur tehlikesinin gelmesi üzerine Bizansla anlaşma yaparak kuşatmayı kaldırmıştır.
Bu anlaşma ile Bizans, Osmanlı Devleti’ne yıllık vergi ödemeyi, İstanbul’da Türk mahallesi kurulmasını ve bir cami yaptırılmasını kabul etmiştir.

Ankara Savaşı (1402)

Nedenleri

İran, Irak ve Azerbeycan’ı alarak ilerleyen Timur’un, Çin’e sefere çıkmadan önce batısında güçlü devlet istememesi.

  • Yıldırım Bayezid ile Timur’un Türk İslam dünyasına egemen olma mücadelesi.
  • Timur’a sığınan Türk beylerinin Osmanlı Devletine karşı onu kışkırtması.
  • İki hükümdarın karşılıklı mektuplarla birbirlerini savaşa tahrik etmesi.
  • Timur’dan kaçan bazı beylerin Yıldırım Bayezid’ı, Timur’a karşı kışkırtması.
  • Timur’un Yıldırım Bayezid’den Anadolu’da kendi egemenliğini tanıyıp para bastırılmasını teklif etmesi.

Bu nedenlerden Timur; Doğu Anadolu’ya girerek Sivas ve çevresini yağmalamış pek çok insanı acımasızca öldürmüştür. Yıldırım Bayezid ile Timur, Ankara civarındaki Çubuk Ovası’nda karşı karşıya gelmişlerdir. Osmanlılar savaşı kaybetmiştir. Yıldırım Bayezid esir düşmüştür. Buna Timur’un ordusunun fillerden oluşması, kalabalık olması ve Yıldırım tarafındaki Kara Tatarların yer değiştirmesi neden olmuştur.
Bu savaşın sonuçları;

  • Anadolu Türk siyasi birliği bozularak, Anadolu beylikleri yeniden kurulmuştur.
  • Yıldırım’ın esir düşüp ölmesi ile oğulları arasında taht kavgaları başlamıştır.
  • Osmanlı Fetret (karışıklık) dönemine girmiştir.
  • Türklerin Balkanlarda ilerlemesi durmuştur.
  • İstanbul’un alınması 50 yıl gecikmiş ve Bizans’ın ömrü uzamıştır.
  • Bu karışıklık sürecinde Osmanlı Balkanlarda fazla toprak kaybetmemiştir.
  • Timur Semerkant’a dönerken yanında şehzade Mustafa’yı da götürerek gelecekte taht kavgalarını artırmayı hedeflemiştir.

Yıldırım Bayezid döneminde Anadolu Beylerbeyliği oluşturulmuş, Gelibolu’da ilk Osmanlı tersanesi açılmış ve cülus bahşişi uygulaması başlatılmıştır.

Osmanlı Kuruluş Dönemi’ne ait günümüze ulaşan kayıtlar azdır. Timur’un Bursa’daki Osmanlı arşivIerini yaktırması yüzünden Osmanlı tarihinin kuruluş yılları ile ilgili kaynaklarımız yetersizdir.

ÖRNEK

Ankara Savaşı’nda Yıldırım Bayezid’in yenilmesi oğulları arasında taht kavgalarının yaşanmasına neden olmuştur.

Bu durum aşağıdakilerden hangisine neden olmamıştır?

A) Fetret Devri’ne                  B) Siyasi kargaşaya

C) Toprak kayıplarına           D) İstanbul’un fethine

ÇÖZÜM

Ankara Savaşı Fetret Devri’ne, siyasi karışıklıkların ortaya çıkmasına ve toprak kayıplarının yaşanmasına neden olmuştur. Ancak İstanbul’un fethi Il. Mehmet döneminde yani devletin yükselme döneminde gerçekleştirilecek bir olaydır.

YANIT : D

I. MEHMET (ÇELEBİ) DÖNEMİ (1413-1421)

1402’den 1413’e kadar 11 yıl süren Yıldırım Bayezid’in oğulları arasındaki taht kavgalarını Mehmet Çelebi kazanmıştır. Bu yüzden ona ikinci kurucu da denir.

I. Mehmet, önce Anadolu’da Türk siyasi birliğini sağlamak için harekete geçmiştir. Menteşeoğulları, Saruhanoğulları ve Karamanoğulları üzerine sefere çıkmıştır. Aydınoğulları’ndan İzmir’i, Candaroğulları’ndan Samsun ve Canik’i almıştır.
Anadolu birliğini kurma yolunda önemli adımlar atmıştır.

Şeyh Bedreddin İsyanı

Fetret döneminin bunalımlı ortamında Osmanlı devlet otoritesine karşı çıkmıştır. Önce Şeyh Bedreddin’in müritlerinden Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal önculuğünde Izmir ve Manisa’da ayaklanma çıkmıştır. Bunlar bastırılınca Şeyh Bedreddin Bulgaristan’ın Deliorman bölgesinde ayaklanmış ancak yakalanıp idam edilmiştir.

Osmanlı Devletinde görünüşte dini, aslında ilk sosyal ve toplumsal içerikli ayaklanma olması açısından önemlidir.

  • 1416’da Venedik ile yaptığı ilk deniz savaşını kaybetmiştir. Timur’un yanından kaçan kardeşi Mustafa Çelebi’nin çıkardığı isyanı bastırmıştır.

II.MURAT DÖNEMİ (1421 – 1451)

  • 1421’de Mehmet Çelebi’nin ölümü ile tahta Il. Murat geçmiştir.
  • Önce amcası Düzmece Mustafa isyanını bastırmış, onu kışkırtan Bizans üzerine gidip İstanbul’u kuşatmıştır. Ancak; kuşatmayı, kardeşi şehzade Mustafa’nın isyanını bastırmak için kaldırmıştır. Bu sefer de kardeşinin isyanını bastirmiştir.
  • Ankara Savaşı’ndan sonra dağılan Türk siyasi birliğini toplamak için Germiyanoğulları, Saruhanoğulları, Aydınoğulları, Hamitoğulları beyliklerine son vermiştir.
  • Karamanoğulları ve Candaroğulları’nın bazı topraklarını ele geçirmiştir.

Karamanoğulları, Sırplar ve Macarlar ile ittifak yapmıştır.

Bu sayede dağılan Anadolu Türk birliğini yeniden büyük ölçüde sağlamıştır.

Balkanlarda Fetihler

II. Murat, Anadolu’da güvenliği ve birliği sağlayınca Rumeli’ye yönelmiştir.
Venedik ile mücadele edilerek Selanik, Yanya ve Serez alınmıştır.

Macarlar ile yapılan bazı savaş ve çatışmalarda Macar, Leh, Sırp, Eflak ve Papalık kuvvetlerinden oluşan Haçlı birliğine yenilmişır. O sırada Anadolu’da çıkan Karamanoğulları’nın ayaklanması ile Osmanlı zor durumda kalmış ve antlaşma yapılmıştır.

Edirne – Segedin Antlaşması (1444)

Bu anlaşma ile:

  • Bulgaristan Osmanlı Devletinde kalacak.
  • Sırbistan Osmanlılara vergi vermek şartı ile bağımsız olacak.
  • Eflak, Macarlara bağlı olup, Osmanlılara vergi ödeyecek.
  • Antlaşma on yıl geçerli olacak.

Bu antlaşma ile morali bozulan Il. Murat, tahtı 12 yaşındaki oğlu şehzade Mehmet’e bırakıp, Manisa sancağına çekilmiştir.

Varna Savaşı (1444)

Osmanlı tahtındaki boşluk Haçlıların yeniden Osmanlı’ya karşı harekete geçmesine neden olmuştur.

Macarlar ve Lehlerden oluşan Haçlı birliğinin saldırısını Il. Mehmet’in emriyle tahta geçen Il. Murat önlemiştir.

Bunun sonucunda;

  • Edirne – Segedin Antlaşması’nın olumsuzluğu giderilmiştir.
  • Balkanlarda üstünlük yeniden Osmanlılara geçmiştir.

ll. Kosova Savaşı (1448)

Haçlılar Varna yenilgisinin öcünü almak ve Balkanlarda Türk ilerleyişini durdurmak için Macar kralı komutasında bir Haçlı ordusu hazırlamıştır. Bu ordu Kosova’da yapılan savaşta büyük bir yenilgiye uğratılmıştır.

Bu zaferle;

  • Balkanlarda Osmanlı egemenliği kesinleşti. Haçlılar savunmaya geçti.
  • Avrupalıların Türkleri Balkanlardan atma ümidi kalmadı. İstanbul’un fethi kolaylaştı.

 

 





Bir yorum

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.