Bileşik Nedir? Özellikleri Nelerdir?





bileşikÇevremizde çok çeşitli maddeler görüyoruz. Çevremizdeki bu maddeler elementlerin çeşitli yollarla bir araya gelmesiyle oluşmaktadır. Ancak doğada elementlere az rastlanır. Elementler genellikle başka elementlerle birleşmiş şekilde bulunurlar. Farklı element atomlarının kendi özelliklerini kaybederek bir araya gelmesiyle oluşan saf maddeye bileşik denir.

Bileşikler kendilerini oluşturan elementlerden farklı fiziksel ve kimyasal özelliklere sahiptirler. Örneğin; su bileşiği kendisini oluşturan hidrojen ve oksijen elementlerinden farklı özelliklere sahiptir. Suyu oluşturan hidrojen elementi yanıcı özelliğe sahiptir. Oksijen elementi ise yakıcı özelliktedir. Oluşan su bileşiği ise renksiz, kokusuz ve söndürücü özelliğe sahiptir.

Su bileşiğini oluşturan elementler kendi kimliklerini kaybederek yeni kimlikle bir bileşik meydana getirmişler ve kimyasal değişime uğramışlardır.

Su (H20), amonyak (NH3), kükürtdioksit (SO2), karbondioksit (CO2), hidrojen klorür (HCI), şeker (C6H1206), sodyum klorür (NaCI), potasyum oksit (K2O), kalsiyum florür (CaF2) bileşiklere örnek verilebilir.

NOT: Her bileşikte en az iki tür element, daha karmaşık bileşiklerde ise (C6H1206 gibi) üç veya daha fazla tur element bulunur.

Bileşiklerin Genel Özellikleri

1. Saf ve homojendirler.

2. Kendilerini oluşturan elementlerin özelliklerini taşımazlar.

3. Bileşiği oluşturan elementler belirli oranlarda birleşirler.

4. Belirli formülleri vardır.

5. Erime ve kaynama noktaları sabittir.

6. Kimyasal yöntemlerle elementlerine ayrışabilirler.

Bazı Bileşiklerin Molekülleri Vardır

Bazı bileşikler moleküler yapıda olabilir. Moleküler yapıda olan bileşiklerin atomları arasında kovalent bağ bulunmaktadır.

Örneğin; suyu oluşturan hidrojen ve oksijen atomları arasında kovalent bağ vardır. Bu nedenle su molekül yapılı bir bileşiktir.

Moleküllerden oluşan bu tür bileşiklere molekül yapılı bileşikler denir.

Örneğin; su (H2O), karbondioksit (CO2), şeker (C6H12O6), kükürtdioksit (SO2) molekül yapılı bileşiklerdir.

Şimdi günlük yaşantımızda sıkça karşılaştığımız bu molekül yapılı bileşiklerin molekül modellerini ve kullanım alanlarını inceleyelim.

Su (H20)
Su vücudumuzun temel ihtiyaç maddelerinden biridir. Bir su molekülü; iki hidrojen atomu ile bir oksijen atomunun kimyasal bağ yapması sonucu oluşur.

Karbondioksit (CO2)
Karbondioksit bitkilerde fotosentez sırasında kullanılır. Gazoz gibi gazlı içeceklerde ve yangın söndürme tüplerinde de kullanılır.
Bir karbondioksit molekülü; bir karbon atomu ile iki oksijen atomunun kimyasal bağ yapması sonucu oluşur.



Amonyak (NH3)
Amonyak patlayıcı yapımında, temizlik malzemeleri ve gübre imalatında kullanılır. Bir amonyak molekülü; bir azot atomu ile üç hidrojen atomunun kimyasal bağ yapması sonucu oluşur.

Şeker (C6H12O6) Şeker vücudumuzun temel ihtiyaç maddelerinden biridir. Yediğimiz ve içtiğimiz birçok besin maddesinde bulunur.
Bir şeker molekülü; altı karbon atomu, altı oksijen atomu ve on iki hidrojen atomunun kimyasal bağ yapması sonucu oluşur.

Hidrojen klorür (HCI)
Hidrojen klorür temizlik malzemelerinde kullanılır. Bir hidrojen klorür molekülü; bir hidrojen atomu ile bir klor atomunun kimyasal bağ yapması sonucu oluşur.

Kükürtdioksit (SO2) Kükürtdioksit hava kirliliğine ve asit yağmurlarına neden olur. Şeker endüstrisinde kullanılır.
Bir kükürtdioksit molekülü; bir kükürt atomu ile iki oksijen atomunun kimyasal bağ yapması sonucu oluşur.

NOT: * Hem elementlerin hem de biteşiklerin molekülü olabilir.

Moleküler yapıda olan bileşikler olduğu gibi moleküler yapıda olmayan bileşikler de vardır. Moleküler yapıda olmayan bileşiklerin atomları arasında iyonik bağ bulunmaktadır.

Örneğin; Yemeklerimizde Kullandığımız sofra tuzunda (NaCI), sodyum (Na) ve klor (CI) atomları arasında iyonik bağ bulunmaktadır.
İyonların bağ yapması sonucu oluşan bileşiklere iyonik bileşikler denir.

İyonlar düzenli ve sonsuz bir örgü oluşturarak iyonik bileşikleri meydana getirirler.

Örneğin; sodyum iyodür (NaI), kalsiyum klorür (CaCl2), magnezyum klorür (MgCl2), potasyum florür (KF), potasyum klorür (KCI), magnezyum florür (MgF2), sodyum klorür (NaCI) ….. iyonik bileşiklerdir.

İyonik Bileşiklerin Genel Özellikleri

1. (+) ve (-) yüklü iyonlar arasındaki çekim kuvveti ile oluşurlar.

2. Oda koşullarında genellikle katı haldedirler.

3. Erime ve kaynama noktaları yüksektir.

4. Suda iyonlarına ayrışarak çözünürler.

5. Katı halde elektrik akımını iletmezler. Sıvı halde ve sulu çözeltilerinde elektrik akımını iletirler.

Bileşikler adlandırılırken içerdikleri elementlere göre adlandırılırlar. Bileşikler formüllerle gösterilir. Formülleri yazarken element semboller kullanılır. Bileşikte kaç tane element varsa, formülle gösterilirken o kadar sayıda element sembölü kullanılır.

Su molekül modeli
Modeli inceledığimiz zaman bu molekülün hidrojen ve oksijen elementlerinden oluştuğunu görürüz. Modelde bir oksijen atomu ile iki hidrojen atomu bulunmaktadır. Bileşiğin formülü yazılırken elementlerin sembolleri ve atom sayısı belirtilir. Bu nedenle su molekülü H2O formülü ile gösterilir.
Bileşiklerin formüllerine bakarak moleküllerinin hangi elementlerden oluştuğunu ve kaç atom içerdiğini anlayabiliriz.

NOT: Elmas gibi ender bulunan bazı madderde atomlar arasında kovalent bağ bulunduğu halde molekül bulunmaz.

 



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.