Besinler ve Özellikleri






Besinler ve Özellikleri

besinler-ve-ozellikleri

Besinler ve Özellikleri

Canlıların büyümesi, gelişmesi, yaralarını onarabilmesi ve enerji üretebilmesi için beslenmesi gerekir. Bazı canlılar kendi besinlerini kendileri üretir. Böyle canlılara üretici denir. Bazı canlılar ise besinlerini hazır alır. Böyle canlılara tüketici denir. Yiyecek ve içeceklerimizi oluşturan besin yapılarına göre ikiye ayrılır.

  1. Organik besinler:

    Canlılar tarafından üretilen, yapısında karbon (C) hidrojen (H) ve oksijen (0) atomları bulunan besinlerdir.Proteinler, karbonhidratlar, yağlar, vitaminler organik besinlerdendir.

  2. İnorganik besinler:

    Hiçbir canlı tarafından sentezlenemeyen, doğada hazır olarak bulunan besinlerdir. Su ve mineraller inorganik besinlerdendir. Besinler görevlerine göre üçe ayrılır;

  1. Enerji verici besinler:

    Karbonhidratlar, proteinler ve yağlar solunumda yakılarak canlının hayatsal olayları için gereken enerjinin üretilmesini sağlayan besinlerdir.

  2. Yapıcıonarıcı besinler:

    Proteinler, karbonhidratlar, yağlar, su, vitamin ve mineraller hücre, doku, kan, kas gibi yapılarımıza katılarak organ ve dokuların oluşmasını, gelişmesini sağlayan besinlerdir.

  3. Düzenleyici besinler:

    Protein, su, vitamin ve mineraller; enzim, hormon gibi maddelerin çalışmasını sağlayarak canlılık olaylarını düzenleyen besinlerdir.

Proteinler:

Et, süt, yumurta, balık, peynir, yoğurt gibi hayvansal ve bakla, mercimek, fasulye, nohut gibi bitkisel gıdalarda protein miktarı fazladır. Proteinler çok sayıda aminoasit molekülünün birleşmesiyle oluşmuş besinlerdir. Proteinlerin temel görevi yapıcı ve onarıcı olmasıdır. Hücre zarının, hormon, enzim ve kromozomların yapısında proteinler bulunur. Bu nedenle hem yapıcı – onarıcı, hem de düzenleyicidir. Canlılar zorunlu hallerde proteinlerden enerji de elde ederler.



Karbonhidratlar:

Ekmek, pilav, makarna, patates, tatlılar ve hamur işlerinde bol miktarda karbonhidrat bulunur.
Karbonhidratlar çok sayıda glikoz molekülünün birleşmesiyle oluşmuş besinlerdir. Karbonhidratların temel görevi enerji vermektir. Hücre zarının, bitkilerdeki hücre çeperinin, DNA ve RNA nın yapısında karbonhidratlar bulunur. Bu nedenle yapıcı ve onarıcı görevleri de vardır. Canlılar enerji elde etmek için ilk önce karbonhidratları kullanırlar.

Yağlar:

Zeytinyağı, çiçek yağı, mısır yağı bitkilerden; tereyağı, kaymak hayvanlardan elde ettiğimiz yağlardır. Yağlar, yağ asidi ve gliserol moleküllerinin birleşmesiyle oluşmuşlardır. Yağlar yedek enerji deposudur. Hücre zarı ve bazı hormonların yapısına katıldıklarından yağlar hem yapıcı – onarıcı hem de düzenleyicidir. Yağlar en çok enerji veren besin maddesidir. Deri altında depolanarak vücudumuzu soğuktan ve darbelerden korur. Yağların yakılması ile hem bol miktarda su hem de enerji elde edilir. Bu nedenle çölde yaşayan hayvanlar, göçmen kuşlar, kış uykusuna yatanlar bol yağ depolar.

Vitaminler:

Sebze ve meyvelerde bol miktarda vitamin bulunur. Düzenleyici olarak görev yapan vitaminler, çok küçük olduklarından sindirime uğramadan kullanılırlar. Enerji vermezler.
B ve C vitaminleri suda eriyen; A,D,E,K vitaminleri ise yağda eriyen vitaminlerdir. Suda eriyen vitaminlerin fazlası atılır, yağda eriyen vitaminlerin fazlası ise karaciğerde depo edilir.

Mineraller:

Peynir, yumurta, balık, tuz, su, sebze ve meyvelerde diğer besinlerin yanı sıra mineraller de bulunur.
Mineraller düzenleyici, yapıcı ve onarıcı besinlerdir. Mineraller de vitaminler gibi çok küçük olduklarından sindirilmeden kullanılırlar. Enerji vermezler.

Su:

Canlıların yaşam sıvısıdır. Tüm canlılık olayları için gereklidir. Susuz yaşam olmaz. Kanımızın akışkanlığı su ile sağlanır. Terleme ile vücut ısımızın ve kanımızdaki fazla tuzun atılmasını sağlar. Bitkiler, besin ve oksijen üretmek için su kullanırlar.
Tüm canlıların, yaşamsal olayları gerçekleştirmeleri için yaşa, boya ve yaptığı işe göre tüm besin çeşitlerinden yeterli miktarda almasına dengeli beslenme denir.



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.