ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ (1077-1308)



Süleymanşah Dönemi:

  • Bizans’tan İznik alınarak başkent yapılmıştır.
  • Büyük Selçuklu tahtını ele geçirebilmek için Doğu seferıne çıkmış, Suriye Selçuklu Sultan, ile yaptığı savaşı kaybetmiştir.  Bu savaş sırasında Süleymanşah ölmüş, oğlu I. Kılıçarslan esir alınarak Melikşah’a götürülmüştür.

I. Kılıçarslan Dönemi:

  • Bizansın kışkırtmalarıyla ittifak içinde olduğu Çakabeyliğine son vermiştir.
  • Danişmentlilerden Malatya alınmıştır.
  • I. Haçlı Seferi sırasında iznik’in Haçlıların eline geçmesi üzerine başkent Konya’ya taşınmıştır.
  • Musul’u ele geçirmiş bunun üzerine Irak ve Suriye Selçukluları birleşerek I. Kılıçarslan üzerine yürümüşlerdir. I. Kılıçarslan savaşı kaybetmiş, Habur nehrini geçerken boğularak ölmüştür.

I. Mesut Dönemi:

  • I. Mesut Danişmentli Emir Gazinin desteği ile Anadolu Selçukluları’nın başına geçmiştir.
  • Il. Haçlı Seferine karşı mücadele edilerek Haçlılara ağır kayıplar verdirilmiştir.
  • Bu dönemde ilk defa batı kaynaklarında Anadolu’ya Türkiye adı verilmiştir.
  • İlk Anadolu Selçuklu parasını bastırmıştır.
  • Anadolu Selçuklu Devleti’nde ilk kez kurumsallaşma ve bayındırlık çalışmaları yapılmıştır.

II. Kılıçarslan Dönemi:

  • Kardeşi Şahin Şah’ın elinden Ankara ve Çankırı’yı almıştır.
  • Danişmentliler ve Mengüceklere son vermiştir.

Miryokefalon Savaşı (1176) (ASD-Bizans) Nedeni:

Bizans’ın, Türkleri Anadolu’dan atmak istemesi.

Sonuçları:

1. Bizans savaş tazminatı ödedi.

2. Anadolu’nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.

3. Bizans’ın Anadolu için tüm umutları sona erdi.

4. Anadolu üstünlüğü tekrar Türklere geçti.

  • III. Haçlı Seferine karşı savaşmıştır.
  • İlk Anadolu Selçuklu medresesi bu dönemde açılmıştır. (Aksaray)
  • Yaşlandığını ileri sürerek ülkeyi on bir oğlu arasında paylaştırmıştır.

II. Rükneddin Süleyman Şah Dönemi:

I. Gıyaseddin Keyhüsrev Bizans seferindeyken Konya’yı alarak Anadolu Selçukluları’nın başına geçmiştir.

  • Kardeşlerinin elinden Amasya, Niksar ve Elbistan’ı almıştır.
  • Bizans’ı vergiye bağlamıştır.
  • Erzurum’u alarak Saltuklulara son vermiştir.

I. Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi:

  • Trabzon Rum imparatorluğu üzerine yapılan sefer sonucu Karadeniz ticaret yolu açılmıştır.
  • Samsun ve Antalya’yı ele geçirmiştir.
  • Antalya’da bir donanma kurularak ilk defa denizcilik alanında faaliyet gösterilmiştir.
  • Venedik ve Kıbrıs’la ticaret antlaşmaları yapılmıştır.

I. İzzettin Keykavus Dönemi:

  • Sinop alınmış, burada tersane kurulmuştur.
  • Trabzon Rum imparatorluğu vergiye bağlanmıştır.
  • Kıbrıs ve Venedikle yapılan ticari antlaşmalar yenilenmiştir.

I. Alaaddin Keykubat Dönemi:

  • Anadolu Selçukluları’nın en parlak dönemidir.
  • Anadolu Türk birliği sağlanmıştır.
  • Ticareti geliştirebilmek için;

— Venediklilerle geniş çaplı bir ticari antlaşma imzalanmıştır.

— Kervansaraylar yapılmıştır.

— Devlet sigortacılığı sistemi geliştirilmiştir.

— Kırım’daki Suğdak limanı alınmıştır. (İlk deniz aşırı sefer)

  • Moğol tehlikesine karşı şu önlemler alınmıştır;

— Sınır boylarındaki ve büyük kentlerdeki kaleler güçlendirilmiştir.

— Harzemşahlar ve Eyyubilerle ittifak kurulmuştur.

— Moğol Hanı Ögeday’a elçiler ve hediyeler gönderilmiştir.

Yassıçemen Savaşı (1230) (ASD x Harzemşahlar) Nedeni:

1. Türk – İslam liderliği mücadelesi

2. Harzemşahlar’ın Ahlat’ı alması

Sonuçları:

1. Harzemşahlar yıkılma sürecine girdi.



2. Moğollara karşı kurulan ittifak parçalandı.

3. Anadolu, Moğol istilasına açık hale geldi.

II. Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi:

  • Babası Alaaddin Keykubat’ı veziri Saadettin Köpek’e öldürtmüştür.
  • Devleti, veziri Saadettin Köpek yönetmiştir.

Baba İshak (Babailer) İsyanı (1240) Nedeni:

Türkmenlerin, vergi yükü ile sosyal – ekonomik sorunlarının artması.

Sonuçları:

Bu isyan güçlükle bastırıldığından Moğollar, Anadolu Selçukluları’nın güçsüzleştiğini görerek Anadolu’ya saldırıya geçmişlerdir.

Kösedağ Savaşı (1243) (ASD x Moğollar) Nedeni:

Moğolların Anadolu’yu ele geçirme isteği

Sonuçları:

1. Anadolu Selçukluları yıkılma sürecine girdi.

2. Batı yönündeki Türk ilerleyişi bir süre için durdu.

3. Siyasal birlik çözüldü ve merkezi otorite zayıfladı.

4. Anadolu Selçuklu Devleti üzerinde yoğun bir Moğol baskısı kuruldu.

5. Moğollara ödenen vergiler Anadolu’yu ekonomik yönden sarstı.

6. Ticari faaliyetler zayıfladı.

7. Anadolu Türk siyasi birliği parçalandı.

8. Özellikle Batı ve Kuzeybatı Anadolu’da (uc bölgelerinde) zamanla Moğol baskısı azalınca Oğuz —Türkmen boyları tarafından çok sayıda beylik kuruldu.

En önemlileri şunlardır:

Karamanoğullari (Konya, Karaman yöresinde)

Germiyanoğulları (Kütahya, Tavşanlı yöresinde)

Candaroğulları (Kastamonu, Sinop yöresinde)

Aydınoğulları (Birgi, Aydın yöresinde)

Karesioğulları (Balıkesir yöresinde)

Osmanoğulları (Söğüt, Domaniç yöresinde)

Bu dönemde Anadolu Selçuklu Devletini Moğol baskısından kurtarmak için çalışmalar da yapılmıştır. Anadolu Selçukluları ve beylikler Moğollara karşı Memlüklerden yardım istemişlerdir. Memlük Sultanı Baybars 1277’de Elbistan’a gelerek Moğolları burada yenmiştir. Fakat Baybars kendisini Anadolu’ya çağıranlardan destek alamayınca Mısır’a geri dönmüştür.

1308 yılında II. Mesut’un ölümü üzerine Anadolu 1 Selçuklu Devleti yıkılmıştır.

Anadolu Selçuklu Devleti’nin Yıkılma Nedenleri:

1. Türkmenlerin küstürülmesi

2. Kösedağ Savaşı

3. Sultanların yetersiz olması

4. Anadolu’nun Moğol egemenliğine girmesi

5. Veraset sistemi

6. Baba İshak isyanı

KÜLTÜR VE UYGARLIK

Devlet Yönetimi Devletin başında hanedana mensup birisi bulunurdu. Hanedanın bütün erkek üyelerinin tahta çıkarak devleti yönetme hakkı vardı.

Kendilerine bir eyaletin yönetimi verilen hanedan mensuplarına melik denirdi. Meliklerin yetkileri Anadolu Selçuklu Devleti’nde sınırlandırılmıştır. Amaç devletin dağılmasını engellemektir.

Önemli devlet işleri divanda görüşülürdü.

Toprak Yönetimi:

İlk Türk İslam devletleri ikta sistemini uygulamışlardır. Buna göre toprak devlete aitti. işleme hakkı ise halka verilmişti. Toprağı işlemeyenlerden toprağı alınır, başkasına verilirdi. Böylece üretimin sürekliliği sağlanırdı.

Ordu:

Selçuklularda ordu 3 bölümden oluşurdu.

1. Hassa ordusu: Sürekli maaşlı askerlerdir.

2. Tımarlı sipahiler: İkta sahiplerinin eyaletlerde yetiştirdiği atlı askerlerdir.

3. Yardımcı kuvvetler: Savaş zamanında toplanan gönüllüler ile bağlı beylik ve devletlerden gelen askerlerdir.

Hukuk:

İlk Türk İslam devletlerinde şer’i ve örfi hukuk olarak iki türlü hukuk uygulanmıştır.

Şeri Hukuk: İslam dini kurallarına göre düzen-lenmiş hukuk kurallarıdır.

Örfi Hukuk: İslamiyet öncesi Türk geleneklerinin İslamiyet’e aykırı olmamak kaydıyla düzenlenip uygulandığı hukuk kurallarıdır.

Dil ve Edebiyat:

Selçuklularda edebiyat ve resmi dil Farsça, medreselerde bilim dili olarak Arapça kullanılmıştır.





Bir yorum

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.